0

In memoriam C.B. Schoemakers (1932-2020)

In memoriam C.B. Schoemakers (1932-2020)
ma 21 december 2020

Onlangs overleed onze oud-directeur Ben Schoemakers. Decennia lang bepaalde hij het gezicht van boekhandel Donner. Hieronder gedenken wij hem met diepe genegenheid en in grote dankbaarheid.

Zijn eerste herinnering aan boekhandel Donner was indirect aan het bombardement op Rotterdam: hij mocht als achtjarige jongen de geblakerde munten poetsen; veel meer restte er niet van de boekwinkel aan de Botersloot in het centrum van de stad. Zijn vader, de boekhandelaar G.D. Schoemakers die zijn nering ‘op Zuid’ dreef, had zich nog maar net ‘ingekocht’ bij J.H. Donner. Gereformeerde mannenbroeders waren het, en de jonge Ben zou later, voordat hij in de boekhandel kwam, eerst nog theologie studeren. Maar dat hij die studie aan de VU kon afbreken omdat hij nodig was in de winkel, zag hij bijna als een teken Gods: een uitverkoren koopman, geen dominee. Halverwege de jaren vijftig begon hij officieel bij het bedrijf, in de nieuw geopende boekwinkel aan de Korte Lijnbaan. Niet lang daarna werd Ben aan de directie toegevoegd en een paar jaar later stond hij alleen aan het roer, nadat J.H. Donner was overleden en zijn vader zich wegens ziekte moest terugtrekken.

Ben had een neus voor het tijdsgewricht, en aan het einde van de jaren vijftig voelde hij haarfijn aan dat het moment was gekomen om de gereformeerde lezer alles aan te bieden wat er in de wereld te koop was. Hij opende de zogenoemde pocketkelder, met pocketreeksen uit Nederland en uit de hele wereld. Ondertussen bleef de afdeling theologie, bijbels en liedboeken op de begane grond intact: de gelovige klant hoefde niet af te dalen naar de kelder, maar het kon. Met de opening van de pocketkelder werd Donner langzaamaan een algemene boekhandel, die ook in het school- en studieboek actief was. Daarnaast opende Schoemakers een drietal filialen in de regio. Donner groeide in de jaren zeventig onder zijn leiding uit tot de grootste speler in Rotterdam e.o.

De fijne neus van Ben gold niet alleen het tijdsgewricht: minstens zoveel profijt heeft Donner gehad van zijn zicht op talent. Hij verzamelde geen jaknikkers om zich heen, maar eigenzinnige karakters die de gegeven vrijheid waardeerden en benutten. Het liep soms hoog op in de winkel, maar alles eindigde toch altijd in een schaterlach van de aimabele Ben, waarmee iedereen weer verder kon. Aan het begin van de jaren tachtig opende Donner een (studie)boekhandel aan de Meent: eerst vooral voor HBO onderwijs, maar al snel keek de Erasmus Universiteit naar het succes van de boeklevering aldaar. Donner kreeg zo een voet tussen de deur van de universiteit, waar toen nog de boekhandel van Kluwer het alleenverkooprecht had.

Ben Schoemakers was een charmante en slimme onderhandelaar, die op eloquente wijze zijn plannen kon verkopen. En altijd werkte zijn sympathieke en degelijke uitstraling in het voordeel van zijn bedrijf. In 1986 heeft hij het 'kleine zelfstandige' Donner verkocht aan het grote beursgenoteerde Kluwer. Zelf wilde hij wel aanblijven als directeur, op voorwaarde van 'vrij ondernemerschap' en 'de mogelijkheid een totaalboekhandel te realiseren in het centrum van de stad'. Daarmee begon Schoemakers aan zijn magnum opus: in 1988 zou Donner aan de Lijnbaan de grootste boekhandel van de lage landen openen sinds de boekdrukkunst werd uitgevonden. Ruim 5500 vierkante meter verkoopruimte, inclusief antiquariaat, (blad)muziek, reisbureau, horeca en een aparte plek voor presentaties en tentoonstellingen. Er werd op verschillende continenten over de zaak geschreven.
Kluwer honoreerde het vrije ondernemerschap van hun directeur, want men had door wat de medewerkers van Donner allang wisten: Ben geeft geen geld uit als het niet nodig is. Want ook al kreeg je bij je sollicitatie genereus een jaarabonnement op een krant aangeboden, je kon er rustig van uitgaan dat het salaris de komende jaren niet zou stijgen. 'Beschouw het als een voorrecht om bij Donner te mogen werken', zo hield hij zijn medewerkers overtuigend voor. En zo was het ook, onder zijn leiding.

In 1992 heeft Ben met een memorabel feest afscheid genomen van zijn Donner. De langzaam maar zekere neergang van het bedrijf onder de vlag van BGN, selexyz en Polare heeft hij tandenknarsend op afstand moeten volgen. Op de punt van zijn stoel echter bejubelde hij de doorstart van Donner als zelfstandige boekhandel in 2014, in werking gezet door medewerkers die hij zelf nog had aangenomen. Bij de grote opening, na de verbouwing van het rijksmonument aan de Coolsingel in oktober 2019, was hij het hele weekend samen met zijn Lineke aanwezig. Niemand in de zaal heeft meer genoten dan hij. En daar werd de cirkel gesloten van een leven lang vervlochten zijn met boekhandel Donner, bijna 80 jaar nadat hij de geblakerde munten voor het bedrijf had opgepoetst.

Het laatste jaar gingen zijn lichamelijke en mentale krachten achteruit, maar zijn opgeruimdheid behield hij - voor zichzelf en voor zijn omgeving. 'Meneer Schoemakers', onze Ben, stierf in de leeftijd van de zeer sterken; hij werd 88 jaar. Naast alles wat Ben Schoemakers voor Donner heeft gedaan was hij in het boekenvak onder meer actief voor de CPNB, vicevoorzitter van de KVB en tien jaar lang voorzitter van de Stichting AKO Literatuur Prijs. In Rotterdam was hij maatschappelijk betrokken; zo was hij geruime tijd bestuurslid van de Pameijer Stichting, die de belangen behartigt van mensen met een verstandelijke beperking.   

Suzanne Hammecher, Jan Lutjeboer, Marjan Schoonderwoerd, Leo van de Wetering, Eelco Zuidervaart
- Directie boekhandel Donner -