Fjodor Dostojevski

1. Fjodor Dostojevski

De dubbelganger

Goljadkin is een sociaal onhandige jonge man die zijn leven ziet ontsporen wanneer plotseling zijn exacte evenbeeld opduikt. Zijn dubbelganger werkt op hetzelfde departement als hij, maar blijkt veel beter te liggen bij de andere ambtenaren. Hoe sympathiek deze nieuwkomer aanvankelijk ook lijkt, Goljadkins zielsverwant is hij niet: door zijn obsessie en jaloezie stevent Goljadkin af op een totale mislukking. In De dubbelganger bundelt Dostojevski al zijn psychologisch vernuft, dat hem later zo beroemd en geliefd zou maken. Vladimir Nabokov prees dit verhaal als het beste wat Dostojevski ooit heeft geschreven: ‘Het is een perfect kunstwerk.’

1. Fjodor Dostojevski

Ondergrondse notities

Ondergrondse notities bevat stukken uit de memoires van een bitter en geïsoleerd man. Vervreemd en afgezonderd van de maatschappij, houdt deze gepensioneerde ambtenaar een fel en cynisch relaas. In het eerste deel vertelt hij over zijn strijd met het bestaan, met het definiëren van zichzelf, menselijk gedrag en de denkwijzen in de wereld om zich heen. Vervolgens beschrijft de ondergrondse man zijn avonturen en perikelen in het dagelijks leven in Petersburg, gebeurtenissen die de man vervullen met triomf of hem in een diep dal storten. Dostojevski’s tragikomische novelle kan gezien worden als het begin van de moderne roman. In deze nieuwe vertaling van Gerard Cruys komt het waanzinnige en filosofische pleidooi van de ondergrondse verteller naar voren als nooit tevoren.

1. Fjodor Dostojevski

Misdaad en straf

Bij de verschijning van Misdaad en straf (1866) gold Dostojevski in eigen land al twintig jaar als een van de vooraanstaandste levende schrijvers, maar pas met deze eerste vuistdikke roman veroverde hij de wereld. Het is het verhaal van een ‘verdoolde moordenaar’ en een ‘heilige hoer’: Rodion Raskolnikov is een nobele, arme student die wordt verblind door het proto-nazistische denkbeeld van de übermensch en daarin de rechtvaardiging vindt voor een roofmoord op een rijk maar akelig oud mens. Zijn ziel wordt gered – althans, dat hoopt de lezer – door Sonja, een Petersburgse kindhoer. Misdaad en straf is in feite een van de spannendste detectives ooit. Dostojevski weet als geen ander de psychische constellatie van zijn personages millimeter voor millimeter bloot te leggen, op een manier die de lezer van begin tot einde onverbiddelijk meesleept. Dostojevski’s vertelstructuur, de vervlechting van thema’s en motieven, en zijn volstrekt unieke taalbenadering hebben een enorme – zij het nog altijd onderbelichte – stimulans gegeven aan de geboorte van de experimentele en modernistische literatuur van de twintigste eeuw.

1. Fjodor , Dostojevski

Pelurit

Suuren kirjailijan psykologisesti taitava pienoisromaani vuodelta 1866, jossa ihminen näyttäytyy himojensa heittopussina. Dostojevski kuvaa 1800-luvun alun pelikasinon ja kylpylän liepeillä kehittyviä inhimillisiä draamoja: pelurit näyttäytyvät intohimojensa marionetteina, ja kasinoiden seurapiiri herää eloon mestarin taiturimaisessa käsittelyssä. Näköispainos Juhani Konkan vuonna 1959 julkaistusta suomennoksesta.

1. Fjodor Dostojevski

Aantekeningen uit het ondergrondse

Aantekeningen uit het ondergrondse is een sleutelwerk in het oeuvre van Dostojevski. De schrijver trekt fel van leer tegen wat we tegenwoordig de maakbaarheid van de mens noemen. Het eerste deel is één lang requisitoir, in ritmisch, hamerend proza, tegen de theorieën van verlichtingsfilosofen als Rousseau, maar vooral die van Dostojevski s tijdgenoot Tsjernysjevski, die verkondigde dat de mens, als hij maar rationeel en verstandig handelt, op den duur gelukkig zal worden. Aan het woord is een ex-ambtenaar die zich teruggetrokken heeft in een smerige kamer ergens aan de rand van de stad. In totale vereenzaming (zijn ondergrondse ) broedt hij daar zijn dwarse ideeën uit. Hij pleit voor de vrije wil, tegen het rationalisme. Twee maal twee is vier is voortreffelijk, zegt hij, maar twee maal twee is vijf is ook heel aardig. Het tweede deel speelt twintig jaar eerder. De man haalt enkele voorvallen op die hij verdrongen had. Hiermee illustreert hij zijn theorie: tegen zijn eigen belang in maakt hij zichzelf belachelijk. Hij verliest zijn masker en zijn gezicht tegenover een paar oude vrienden, een hoer, en zijn huisknecht. Toon en setting van Aantekeningen uit het ondergrondse zijn typisch Dostojevskiaans. De lezer raakt verzeild in een koortsdroom, in een psychische crisis waaruit geen ontsnappen mogelijk lijkt. Fjodor Michailovitsj Dostojevski (1821-1881) is waarschijnlijk de bekendste en wellicht de meest omstreden Russische romanschrijver. Zijn Misdaad en straf (Schuld en boete), De broers Karamazov, De idioot en Demonen behoren tot de canon van de wereldliteratuur. Monse Weijers vertaalde een twintigtal boeken uit het Russisch, onder andere van Alexander Poesjkin en Tsjingiz Ajtmatov. Bij uitgeverij Athenaeum verscheen zijn vertaling van Het ravijn van Ivan Gontsjarov in de Gouden Reeks.

1. Fjodor Dostojevski

De broers Karamazov