Resultaten voor 'paul van tongeren'

Een land in verzet

‘Dit is een belangrijke bijdrage aan de oorlogsgeschiedenis.’ – Peter Romijn Hoe omvangrijk was het verzet in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog? Lang is aangenomen dat de meeste Nederlanders passief toekeken hoe de nazi’s hun misdaden pleegden. Dat beeld werd mede veroorzaakt door hoe de befaamde oorlogshistoricus Loe de Jong illegaliteit definieerde: een fulltime activiteit, door een groep gepleegd. In de beeldvorming is een verzetsstrijder sindsdien bijna altijd een man die spectaculaire aanslagen pleegde. Er voldeden inderdaad niet zoveel Nederlanders aan deze criteria. Dat neemt niet weg dat de weerstand tegen de Duitsers wijdverbreid was. Neem de half miljoen mensen die staakten in 1941 en 1943. Of de honderdduizenden die onderduikers hielpen. De vele makers en verspreiders van persoonsbewijzen, valse bonnen en verzetskranten. Vrouwen, Joden en Indische en Surinaamse Nederlanders deden daar volop aan mee. Als je verzet breder beschouwt, als het actief, met alle risico’s van dien tegenwerken van de bezetter, dan heeft een op de vijf Nederlanders tussen de 20 en 65 jaar daar destijds aan deelgenomen, zo concluderen de auteurs van Een land in verzet. Aan de hand van afzonderlijke korte levensbeschrijvingen illustreren zij wie dat waren: heel gewone mensen, die het gewoon niet pikten. Met een voorwoord van Hans Blom en bijdragen van Liesbeth van der Horst, Gerard Mensink, Hans Morssinkhof, Rianne Oosterom, Ben Braber, Herman Keppy en Egbert van de Schootbrugge.

1. Cornelis Verhoeven
2. Paul van Tongeren

Avontuurlijke beschouwingen

Cornelis Verhoeven was een van de meest originele en invloedrijke Nederlandse filosofen. Hij was bovendien een gedreven auteur; zijn oeuvre was gigantisch. In zijn nalatenschap bevinden zich nog veel ongepubliceerde essays. De ene keer gaat het om alledaagse mijmeringen, de andere keer om denkoefeningen, om iets uit te proberen. Voor Verhoeven kon een uitdrukking of slechts één woord volstaan om een nieuw ‘avontuur’ te beginnen, om zijn beschouwingen de vrije loop te geven. Die waren afwisselend uitdagend en zelfs polemisch, heel kort of uitvoeriger zoals in de hier opgenomen essays over interpreteren, naakt-zijn en schaamte, feest vieren en crisis of over verdoken religiositeit. Maar altijd waren ze origineel. Avontuurlijke beschouwingen is de derde verzameling van de nooit eerder gepubliceerde essays. In deze bundel bevinden zich enkele meer uitgewerkte gedachten die de aanzet gaven voor talrijke boeken waarvoor Verhoeven in 1979 de P.C. Hooftprijs voor het essay heeft gekregen. Met een voorwoord van Paul van Tongeren

Een boek voor iedereen en niemand

Aldus sprak Zarathoestra is misschien het meest gelezen, maar waarschijnlijk ook het minst begrepen boek uit Nietzsches oeuvre. Zelf beschouwde hij het als zijn hoogtepunt. Hij noemde het een symfonie, een heilig boek, een vijfde evangelie en zelfs het grootste geschenk aan de mensheid tot nu toe. Het boek tart de grenzen tussen genres, disciplines en stijlen. Alleen al om die reden is het een onuitputtelijk rijke, maar ook een ondoorgrondelijke, moeilijke tekst.   Een boek voor iedereen en niemand biedt een inleiding tot en een leeswijzer bij de lectuur van Nietzsches Zarathoestra. De auteurs proberen de complexe en enigmatische teksten toegankelijk te maken, en daarbij recht te doen aan de veelzijdigheid, gelaagdheid en misschien wel onleesbaarheid van de tekst. Een onmisbaar boek voor wie Aldus sprak Zarathoestra heeft gelezen maar nog niet goed begrepen, of wie het wil gaan lezen, maar daarbij hulp vraagt.   Met bijdragen van Paul van Tongeren, Johan de Jong, Gaila Pander, Gert-Jan van der Heiden, Henk Manschot en Wouter Veldman.   Paul van Tongeren is emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit en voormalig Denker des Vaderlands (2021-2023). Hij schreef onder meer Doodgewone vrienden (2021) en Het Europese nihilisme (herziene editie 2022). Johan de Jong is universitair docent continentale filosofie aan de Universiteit Leiden. Hij schreef The Movement of Showing (2020) en publiceerde verschillende artikelen over Kant, Hegel, Heidegger, Nietzsche en Derrida.

1. Paul van Tongeren

Friedrich Nietzsche and European Nihilism

This book is a thorough study of Nietzsche’s thoughts on nihilism, the history of the concept, the different ways in which he tries to explain his ideas on nihilism, the way these ideas were received in the 20th century, and, ultimately, what these ideas should mean to us.

1. Paul van Tongeren

Identi-tijd

In De ongelukkigste uit 1843 schrijft de Deense filosoof Søren Kierkegaard dat het leven van de mens doordrongen is van de tijd. En met de tijd komt het lijden. Juist doordat we het verstrijken van de tijd belichamen, zijn we bijna nooit echt in het nu aanwezig. Sommigen leren daarmee leven door een thuis in het verleden te vinden, anderen in de toekomst. Dubbel ongelukkig is degene die zich de toekomst herinnert of het verleden verwacht. De hedendaagse mens, die niet eens beseft dat hij nergens thuis is, is misschien wel de allerongelukkigste. Het enige wat hij kan bedenken om aan zowel heimwee als de ratrace te ontsnappen is om ‘even helemaal weg te zijn’. Paul van Tongeren onderzoekt in dit essay de relatie tussen tijd en identiteit en laat zien wat het betekent dat zowel ieder mens als de samenleving als geheel altijd uitgestrekt is tussen verleden en toekomst. De opgave bestaat erin het heden te maken tot de werkplaats waar verleden en toekomst elkaar kunnen bepalen én bevrijden. Paul van Tongeren (Deventer, 1950), Denker des Vaderlands van april 2021 tot april 2023, schreef vele filosofische boeken, waaronder Leven is een kunst (winnaar Socratesbeker 2013). Van Tongeren is sinds 2005 lid van het Filosofisch Elftal van dagblad Trouw. Hij was hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen, Leiden en Leuven.

1. Ton Vink
2. Heleen Pott
3. Menno R. Kamminga

Slavernij/Oekraïne.

Dit tweede nummer van jaargang 43 van Filosofie & Praktijk heeft twee actuele kwesties als thema: de discussie rond het Nederlandse slavernijverleden en de eventuele excuses daarvoor, naast de actualiteit van de Russische inval in Oekraïne. Om te beginnen buigt Menno Kamminga zich in zijn bijdrage “De morele betwistbaarheid van nationale slavernijexcuses” over een kwestie die Nederland duidelijk verdeelt: moeten er excuses komen voor het nationale slavernijverleden, of niet. De huidige premier Mark Rutte stelt slavernijexcuses begrijpelijk maar niet verstandig te vinden. Slachtoffers en daders zijn allang dood; huidige generaties zijn niet zomaar verantwoordelijk voor vroeger leed onder een ander staatsbestel; en excuses kunnen tot polarisatie leiden. Niettemin ijveren linkse politieke partijen en actievoerders ervoor dat de regering eindelijk excuses aanbiedt in 2023, wanneer 150 jaar afschaffing van de slavernij wordt herdacht.  Zoals de regering in januari 2020 excuses aanbood voor de overheidsrol bij de Holocaust, zou zij dat ook moeten doen voor de nationale betrokkenheid bij de gruweldaden van slavenhandel en slavernij. De druk op de regering neemt toe door de excuses die Amsterdam, Rotterdam en Utrecht hebben aangeboden voor hun stedelijke slavernijverleden, en de plannen van andere steden hiertoe. Maar de maatschappelijke weerstand is groot. Op deze discussie komt F&P; in een later nummer daarom nog eens terug. In “Meten met meerdere maten? Een filosofische reflectie op Ruslands oorlog in Oekraïne” buigt Evert van der Zweerde zich vervolgens over die andere actuele kwestie, de oorlog in Oekraïne. Sinds de invasie van Oekraïne door het Russische leger op 24 februari 2022 staat de wereld bol van de analyses en verklaringen. Deze variëren van psychologische verklaringen van het ‘irrationele’ gedrag van Vladimir Poetin, via economische en geopolitiek-strategische, tot essentialistische duidingen van ‘Rusland’. Wat kan een filosofische reflectie hier nog aan toevoegen? Hetzelfde als altijd: kritische distantie en conceptuele helderheid, in de soms ijdele hoop dat die twee zaken enig verschil maken. Deze bijdrage richt zich op de complexe ‘casus’ van de huidige oorlog, door Rusland ontketend in vooral Oost-Oekraïne, en poogt drie elementen aan te dragen die genoemde kritische reflectie kunnen faciliteren: een historisch perspectief, een poging tot verplaatsing in de Russische situatie en een politiek-filosofische plaatsbepaling. In zijn Minima Philosophica “Wereldhistorische beschouwingen. De actualiteit van de crisis-analyticus Jacob Burckhardt” illustreert Peter Claessens de relevantie van Burckhardt: “Toch is het weinig historici gegeven 150 jaar later nog zoveel actualiteit te bezitten”. In menig opzicht zijn parallellen te trekken tussen Burckhardts visie en de huidige actualiteit. Het meest in het oog springt daarbij – natuurlijk - de parallel tussen Burckhardts beschrijving van de ‘kwaadaardige macht’ en de actualiteit van de oorlog die nu in volle omvang in Oekraïne woedt: “Zwakkere buren worden onderworpen en geannexeerd of anderszins van hun onafhankelijkheid beroofd, niet om ervoor te zorgen dat ze zelf niet meer als  agressor optreden, want daarover maken ze zich nog het minst druk, maar om te voorkomen dat een andere staat zich er meester van maakt of ze politiek van zich afhankelijk maakt; het is ze erom te doen de mogelijke politieke bondgenoot van de vijand te onderwerpen. En zijn ze eenmaal deze weg ingeslagen, is er geen houden meer aan; voor alles is er een excuus.” In zijn reviewartikel “Filosofie van menselijkheid. De droom van Johan Braeckman” gaat Floris van den Berg in op het interviewboek Een zoektocht naar menselijkheid. Dirk Verhofstadt in gesprek met Johan Braeckman (2021) door filosoof Dirk Verhofstadt. Na Op zoek naar waarheid, met Etienne Vermeersch (2019) en Op zoek naar harmonie met Paul Cliteur (2012), interviewt Verhofstadt nu Johan Braeckman. Paul van Tongeren zorgt in “Een prachtige nalatenschap” voor een bespreking van het boek van Erik Oger: Als in een honderdvoudige spiegel. Nietzsches perspectivische schrijven. Kalmhout: Pelckmans, 2022, 406 pp. En Jozef Keulartz bespreekt in “Vertel dat maar aan Alexei Navalny, Monsieur Latour!” van Arjen Kleinherenbrink De Constructie van de wereld. De filosofie van Bruno Latour. Amsterdam: Boom, 2022, 240 pp.  De rubriek Signalementen vormt zoals gebruikelijk de afsluiting van dit nummer