Resultaten voor 'theo de wit'

1. Fred van Iersel
2. Patrick de Pooter
3. Theo de Wit

Weg van geweld

‘Weg van geweld’ sluit aan bij de ambiguïteit van geweld. In de toepassing van geweld blijkt beheersbaarheid een moeilijke opgave. Er is hoe dan ook geen reden om, in figuurlijk zin, ‘weg’ te zijn van geweld. Deze bundel onderzoekt de militaristische maar ook religieuze verheerlijking van geweld en stelt verschillende dimensies van de relatie tussen religie en conflict aan de orde. Aan bod komen de rol van religie bij conflictbeheersing, de scheiding van kerk en staat, het idee van het brengen van een “offer”, het morele dilemma tussen het gebruik van geweld om geweld te voorkomen. In zijn bijdrage analyseert Fred van Iersel de complexiteit en gelaagdheid van relaties tussen religie en conflict op basis van een conceptuele analyse van het conflictbegrip. Waar hebben we het eigenlijk over, als we over religie, conflict en verbanden tussen beide spreken? Patrick de Pooter formuleert de katholieke visie op de scheiding tussen kerk en staat en de daarmee verbonden relatie tussen religie en conflict. Theo de Wit ontleedt het idee van de veiligheidsbehoefte en legt in een scherpe analyse een aantal onvermoede religieuze aspecten van het seculiere veiligheidsdenken bloot. Policy advisor van Pax Christi International, Paul Lansu gaat, ten slotte, in op het denken en spreken van de katholieke Kerk over oorlog. Lansu levert hierbij een bijdrage aan het noodzakelijke en actuele doordenken van de christelijke opgave bij uitstek: de vijand lief te hebben. Deze bundel is het tweede deel van een tweetalige reeks RELIGIE EN VEILIGHEID. De reeks hanteert een overkoepelende vraagstelling: (1) wat is de levensbeschouwelijke betekenis van oorlog en vrede, en (2) hoe is de relatie tussen ontwikkelingen in de politiek-morele context, in de culturele context en in de religieuze context te duiden met het oog op de ontwikkelingen in de begeleiding van mensen, in het bijzonder in de geestelijke verzorging? De overkoepelende optiek van de reeks is de relevantie van een aantal ontwikkelingen op deelterreinen van de geestelijke verzorging. Over de redactie: Prof. dr. A.H.M. (Fred) van Iersel is bijzonder hoogleraar vraagstukken geestelijke verzorging bij de krijgsmacht aan Tilburg University. Dr. Hanneke Arts‑Honselaar is theologe en religiewetenschapper.

Een heilige en veilige plek

Deze bundel verzamelt de oogst van de studiedagen in 2015 van de protestantse en rooms-katholieke geestelijk verzorgers werkzaam bij justitie. De rooms-katholieke studiedagen hadden als thema de vraag, wat de notie van 'vrijplaats', als aanduiding van de bijzondere status van het contact tussen gedetineerden en geestelijk verzorgers, vandaag kan betekenen. Tijdens de protestantse studiedagen stond de spiritualiteit van de justitiepredikant en de ingeslotenen centraal.Pieter de Witte (Leuvense Centrum voor Levensbeschouwing en Detentie) legt de complexiteit van het begrip 'vrijplaats' bloot. Voor justitiepastor Akkermans is de vrijplaats eerst en vooral een plek van ingeslotenen. Uit een twaalftal interviews die hij heeft gehad met gedetineerden blijkt dat de religieuze identiteit van de pastor de basis is van de band van vertrouwen die er bestaat tussen de pastor en de pastorant. In Fliermans bijdrage wordt de vraag gesteld of het begrip vrijplaats noggeschikt is om de eigen plek van het justitiepastoraat in de justitiële inrichtingen mee aan te duiden. Filosoof Theo de Wit onderscheidt in zijn bijdrage drie betekenissen van'vrijplaats' die de positie en het werk van geestelijk verzorgers betreffen: 1- zij komen van de vrijplaats die wij academie of 'universiteit' noemen, 2- die plek waar ingeslotenen veilig en vrijmoedig kunnen spreken over wat hen op het hart ligt en 3- de 'vrijstad' in de Bijbel waarheen de 'onvrijwillige moordenaar' kon vluchten.De Wit gaat hierbij in op Levinas' verrassende actualisering van deze idee en op de'andere', harde kant van de huidige opvang van grote aantallen vluchtelingen.Omdat de term 'spiritualiteit' steeds meerduidiger wordt, verschuift de strategie van de pastor van een definitie van spiritualiteit naar een functionele waarneming van de ontvankelijkheid en wederkerigheid van mensen, aldus Martin Walton. Hij vraagt zich af: Wat gebeurt er met mensen in relatie tot hun 'spiritualiteit'? Hans de Wit verkent in zijn bijdrage het speelveld waarop de (gevangenis)pastor en de gedetineerde elkaar in hun wederzijdse geloof en spiritualiteit kunnen ontmoeten. Hij beschrijft enerzijds de angst die de Bijbel als heilig boek en heilige plaats bij gedetineerden oproept, anderzijds hoe het zoeken naar het 'samen' in een groep Bijbelstudie als een veilige plek kan functioneren waar een directe communicatie met een persoonlijke en uitnodigende God hen diep kan raken en concreet invloed heeft op hun denken en gedrag. De Wit stelt dat met name de kwetsbaarheid van gedetineerden een fundamenteel aangrijpingspunt is in het justitiepastoraat.De bundel wordt afgesloten met een eerste resultaat van het onderzoeksproject'Religieus geïnspireerde verbanden en de zorg en nazorg ten bate van (ex-)gedetineerden' van het Centrum voor Justitiepastoraat. Vanuit het perspectief van de praktische theologie onderzoeken De Vries en Van der Knijff hoe het 'netwerken'in de religieus geïnspireerde (na)zorg voor mensen met detentie-ervaring in de praktijk op plaatselijk vlak (Zwolle) functioneert.

Twee heren dienen

Geestelijk verzorgers die bij een instelling als justitie werken dienen twee heren, kun je zeggen. Als ambtenaar worden zij betaald door de overheid, maar als ambtsdrager zijn zij gezonden door een religieuze of levensbeschouwelijke organisatie. Deze precaire, maar ook fascinerende positie is een gevolg van de regeling van de verhouding tussen kerk en staat in Nederland. Deze positie schept ruimte, maar geeft ook spanning. Met een zekere regelmaat uiten geestelijk verzorgers de laatste jaren de verzuchting dat hun speelveld kleiner is geworden. Van hen wordt dikwijls een loyaliteit verwacht die op gespannen voet kan komen te staan met hun zending. Dreigt het dichte web van regelgeving, deskundigheid en politieke druk hen op te zuigen door toenemende uniformering en centralisering? Maar er is ook een andere kant. Want het wettelijk recht op geestelijke verzorging in detentie (evenals bij de krijgsmacht) impliceert ook dat de wetgever/overheid geestelijk verzorgers nodig heeft. Zij kunnen alleen geloofwaardig functioneren als de eigenheid van hun werk ook gestalte krijgt. Hier naderen we de kernvraag van deze bundel: hoe valt de point d`honneur, de beroepseer van de geestelijk verzorger te omschrijven? De opdracht om tussen kerk en staat, of zendende instantie en zorginstelling te balanceren werpt in alle scherpte de vraag op naar de identiteit van de geestelijk verzorger. Deze thematiek maakt deze bundel boeiend voor geestelijk verzorgers of ze nu werkzaam zijn bij justitie, bij de krijgsmacht of in zorginstellingen. Twee heren dienen is een uitgave van het aan de Universiteit van Tilburg gevestigde oecumenische Centrum voor Justitiepastoraat.

Van Kwaad verhalen

Publicatiereeks van het centrum voor justitiepastoraat veranderd strafklimaat komen aan bod in deze op bijdragen aan studiedagen van het Rooms-katholieke en Protestantse justitiepastoraat gebaseerde bundel. Dat misdrijven en het aangerichte onheil in het bewustzijn van gestraften veranderen in nobele ondernemingen of worden geminimaliseerd tot onbeduidende details wordt belicht Een methode van herstelgericht pastoraat laat zien hoe om te gaan met gedetineerden die dikwijls getraumatiseerde mensen zijn voor wie belangrijke waarden in het omgekeerde omslaan: veiligheid wordt beleefd als onveiligheid, vertrouwen wordt diep gewantrouwd. Andere thema s zijn: de rol van de justitiepastor als aanklager in dienst van de gerechtigheid van God, een analyse van de gevoelens van schuld, schaamte en verantwoordelijkheid, en de betekenis van specifieke op uitdrijving en verlossing van kwaad gerichte rituelen, zoals celreinigingen. Evenals de vraag of de onderhuidse boosheid van sommige gevangenen wellicht door justitiepastores bespreekbaar te maken is als een kracht tot herstel. Van kwaad verhalen is een uitgave van het Centrum voor Justitiepastoraat, het aan de Universiteit van Tilburg gevestigde oecumenische onderzoekscentrum van de Protestantse Theologische Universiteit en de Tilburgse Faculteiten Katholieke Theologie en Rechtswetenschap. Van kwaad verhalen vraagt zich af hoe geestelijke zorg aan gevangenen de verlossing van het kwaad in gesprekken en rituelen kan behartigen. Immers, vormen van detentie vergelden enerzijds het kwaad, maar streven anderzijds naar herstel.

Graag een normaal gesprek

De half-ironische, half-serieuze titel van deze bundel ('Graag een normaal gesprek') verwijst naar de communicatie met gedetineerden en stond op een verzoekbriefje, waarmee een gedetineerde zich tot een geestelijk verzorger wendde. Zo'n tekst geeft te denken. Is een 'normaal gesprek' voor een gedetineerde misschien een uitzonderlijke gebeurtenis? Binnen het kader van deze vraagstelling denkt de Tilburgse theoloog Erik Borgman na over de vraag, of en wanneer er sprake kan zijn van een 'bevrijdende God' in de gevangenis. Vervult het justitiepastoraat een nuttige functie in een justitieel systeem dat recidive wil terugdringen, of gaat het in het Evangelie om iets anders? Zijn vraag wordt hoogst actueel en controversieel waar hij verwijst naar de recente Belgische casus van Michelle Martin, medeplichtige van Marc Dutroux.De pastoraal theoloog Stefan Gärtner zoomt in op de vreemdheid die onvermijdelijk een rol speelt in de communicatie tussen de justitiepastor en de gevangene. Hij probeert deze vreemdheid vruchtbaar te maken voor de reflectie op en de praktijk van de pastorale communicatie. Ryan van Eijk schetst middels enkele casussen het belang van de 'presentiebenadering'. Soms valt er vanwege massieve onmacht, uitzichtloosheid en een gevoel van diepe verlatenheid bij gedetineerden niet zoveel te bereiken in utilitaire termen en raakt ook de taal als medium van communicatie aan haar grenzen. Reijer de Vries concentreert zich in zijn bijdrage op communicatie als 'gebeuren' en dus niet louter als instrument. Hij vraagt zich af of ook de prediking, die qua vorm als toespraak immers een eenrichtingsverkeer impliceert, kan bijdragen aan dit 'geschieden van communicatie'. Daartoe onderzoekt hij een gevangenispreek van Karl Barth.Theo van Dun behandelt de communicatiemogelijkheden in het domein van het liturgisch pastoraat. Net als Van Eijk benadrukt hij dat het gesprek niet de enige vorm van communicatie is, en hij voegt eraan toe: 'zelfs niet de voornaamste'. Hij wijst vooral naar de 'dubbele beweging' die zo centraal staat in de christelijke liturgie: anabasis en katabasis. De bundel is aangevuld met enkele 'losse bijdragen': Theo de Wit schrijft over 'legitiem geweld' en Fons Flierman presenteert in zijn artikel 'Geestelijke verzorging als beroep' een samenvatting van zijn onderzoek Geestelijke verzorging in het werkveld van justitie (Eburon, 2012).

1. Giovanni Pierluigi Da Palestrina

Motettorum